Haagse Duinwaterleiding

Zonder er bij na te denken maak ik iedere dag meerdere keren iets mee wat eigenlijk heel bijzonder is: Ik draai de kraan open en er komt water uit. En ook nog eens water van een geweldige kwaliteit! Nog niet eens zo heel lang geleden was dat in Den Haag niet zo vanzelfsprekend en dus is het goed om eens stil te staan bij de geschiedenis van onze Haagse Duinwaterleiding.

Eerste cholera geval

In 1832 had Scheveningen de twijfelachtige eer om de eerste plek in Nederland te zijn waar iemand de ziekte cholera had. De ziekte, ook wel Aziatische Braakloop genoemd, verspreidde zich snel en er vielen in heel Nederland ruim 9500 slachtoffers.

De relatie tussen slecht drinkwater en cholera werd nog niet gelegd. Immers pas in het laatste kwart van de 19e ontdekten wetenschappers als Pasteur en Koch het bestaan van bacteriën.

Drinkwater

Bewoners van Den Haag moesten hun drinkwater halen bij waterpompen die vaak vies water opleverden. De putten waren vaak niet diep genoeg gegraven en leverde grondwater dat was vervuild met uitwerpselen en straatvuil. Mensen gebruikten ook regentonnen, maar daar kwam het water weer in terecht via vervuilde goten en buizen.

Er volgden dan ook meerdere cholera-epidemieën, waarbij die van 1866 de zwaarste in Den Haag was. In Den Haag overleden 710 mensen (ca. 1% van de bevolking) en in Scheveningen 306 personen (ca. 3,7% van de bevolking).

Er was al eerder aangedrongen op maatregelen, maar pas na deze epidemie erkende de Haagse overheid dat ze iets moest doen. In de raadsvergadering van 26 september 1871 was er een meerderheid voor het plan om een waterleiding op kosten van de gemeente aan te leggen.

Duinwaterleiding

Kort na deze raadsvergadering vroeg de gemeente aan ingenieur J.A.A. Waldorp om een plan voor de waterleiding te maken. Zijn team werd compleet met de Noorse ingenieur Th. Stang en de bouwkundige L.A. Brouwer. Zij werkten aan de aanleg van de waterwinning in het duingebied tussen Scheveningen en de Wassenaarse slag. In 1872 kreeg de gemeente de benodigde gronden in erfpacht van de Staat en kon de uitvoering van het werk beginnen.

De aanloop mag traag geweest zijn, de realisatie van de plannen ging erg voortvarend. Al op 24 oktober 1874 kwam het eerste duinwater bij de klanten aan. Th. Stang was inmiddels tot directeur benoemd. Pas na 10 jaar kon hij melden dat het bedrijf winst maakte, maar ‘De winst bestond echter allereerst in mensenlevens die anders vroegtijdig verloren zouden zijn gegaan aan besmettelijke ziekten’.

Theodore Stang
Theodore Stang, directeur van de Duinwaterleiding (1874-1915) - 1900 maker onbekend - Coll. HGA

Het complex

In de duinen werd een complex aangelegd met diverse onderdelen. Zo werden kanalen gegraven en grote bezinkingsreservoirs. Voor de pompinstallatie was een machinegebouw met ketelhuis en schoorsteen nodig. En omdat het de tijd van stoom was, moest er ook een steenkolenbergplaats zijn.

Pompstationsweg, Duinwaterleiding
Pompstationsweg, Duinwaterleiding. Het schoonmaken van de langzame open zandfilters - ca 1890 - maker onbekend - Coll. HGA

Het meest opvallende bouwwerk was het hoogreservoir, oftewel de watertoren, nodig voor de druk om het water naar de Haagse huizen te krijgen.

In 1886 bleek de brand van het Kurhaus niet te blussen, omdat er te weinig druk op de waterleiding stond. Om een dergelijke situatie te voorkomen, werd in de watertoren het nodige veranderd.

Watertoren Den Haag

Aansluitingen en groei van de capaciteit

In oktober 1875 waren 5584 percelen, waarvan 2977 hofjeswoningen, op de duinwaterleiding aangesloten. Wel had nog niet iedereen een aansluiting in huis. Zo hadden de ca. zestig woningen van het Paulus Potterhofje eind 19e eeuw samen maar één kraan.

Bij het maken van de plannen was Waldorp er van overtuigd dat Den Haag nooit meer dan 100.000 inwoners zou hebben, maar dat pakte anders uit. Dit aantal werd al bereikt voordat de Duinwaterleiding klaar was. Rond 1900 werd dan ook al duidelijk dat er meer water uit de duinen werd gehaald dan er door regen weer in kwam.

Duinwaterleiding Buitenom
Buitenom 18, een groep werklieden poseert voor het kantoor van de Duinwaterleiding - ca 1920 - maker onbekend - Coll. HGA

Met diverse technische aanpassingen en uitbreiding van het winningsgebied lukte het nog om aan de vraag te blijven voldoen. Ook de organisatie groeide en in 1909 werd aan het Buitenom een directiegebouw met garage en werkplaatsen in gebruik genomen. Ook elders in Den Haag waren gebouwen.

Haagse Duinwaterleiding Doornstraat
Haagse Duinwaterleiding Doornstraat

Water van elders

Begin jaren dertig kwam het idee om water uit de Rijn (of eigenlijk: de Lek) te gaan halen en dat door het duinzand te laten filteren. Door allerlei oorzaken, onder meer de Tweede Wereldoorlog, werd dit plan pas in 1955 werkelijkheid. Koningin Juliana kwam de feestelijke opening verrichten.

Haagse Duinwaterleiding
Haagse Duinwaterleiding

In de jaren zestig werd het Rijnwater steeds vuiler. Tegelijk gingen we steeds meer water gebruiken, mede dankzij de wasmachine en de dagelijkse douchebeurt. Daarom was het nodig het tappunt te verleggen naar de Afgedamde Maas. In 1976 was het de beurt aan Prins Bernhard om de Maaswaterleiding in gebruik te stellen.

De gebouwen

Het complex in de duinen is regelmatig aangepast aan de toenemende vraag en technische ontwikkelingen. Zo werden de stoommachines vervangen door elektrische pompen, de laatste in 1949. De gebouwen lijden ook onder de invloed van de zoute zeewind en diverse restauraties waren nodig. De watertoren en het machinegebouw zijn inmiddels Rijksmonumenten.

Dunea

De Haagse Duinwaterleiding is in de loop der jaren gefuseerd met zusterinstellingen in Delft, het Westland en Leiden in het Duinwaterbedrijf Zuid-Holland. Het gehele duingebied tussen Monster en Katwijk wordt nu geïnfiltreerd met water uit de Afgedamde Maas.

En de rekening voor ons watergebruik krijgen we van Dunea, de nieuwe naam sinds 2009. Het bedrijf doet natuurlijk meer dan rekeningen sturen. Het zorgt ervoor dat er iedere dag schoon water uit onze kranen komt. Een voorziening waar onze voorouders alleen van konden dromen en die helaas ook voor veel mensen op de wereld nog geen realiteit is.

Het verhaal van het belang van goed drinkwater vertel ik tijdens mijn fietstour van Stad naar Zee. Doe deze fietstour met vrienden of familie.

2 gedachtes op “Haagse Duinwaterleiding”

  1. Rob Remmerswaal

    Plaatjes en verhaal brengen goede herinneringen bij mij boven. Mooie fietstochten van Wassenaar door Meyendel naar Scheveningen! Ik beveel een fietstour van Stad naar Zee, ondersteund met een verhaal door Jacqueline, van harte aan!

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Scroll naar top