Mercurius – God van de handel

We willen allemaal dat de goden ons gunstig gezind zijn. Maar hoe kom je bij de juiste god in een goed blaadje? Winkeliers en andere ondernemers in Den Haag deden dat door hun gevel op te sieren met de beeltenis of de symbolen van Mercurius, de god van de handel.

Mercurius

De romeinse god Mercurius was de god van de reizigers, de handel en de winst. Pas toen de Romeinen handel met de Grieken gingen drijven, hadden ze daar ook een god voor nodig. Vandaar dat Mercurius pas relatief laat toe tot de godenfamilie toetrad.

Mercurius wordt afgebeeld met symbolen die snelheid aangeven: gevleugelde sandalen (talaria), een gevleugelde helm (petasus) en een met slangen omkronkelde gevleugelde staf (caduceus).

Mercurius, Monogrammist IB (16e eeuw), 1528 - Coll Rijksmuseum
Mercurius, Monogrammist IB (16e eeuw), 1528 - Coll Rijksmuseum

Caduceus

Als mensen de staf van Mercurius zien, is hun eerste idee vaak: hier woont of werkt een dokter. Maar het symbool van de Griekse god Asclepius, beschermheer van de medici, is een staf met maar één eromheen gekronkelde slang. En op de staf van Mercurius zitten vaak de vleugels, die je bij Asclepius weer niet zult vinden.

Winkels

Waar vinden we in Den Haag winkels die graag voor hun succes een beroep op Mercurius doen? 

In ieder geval bij een aantal grote warenhuizen en modezaken. Het gebouw van de Bijenkorf heeft heel veel beelden, die door meerdere beeldhouwers zijn gemaakt. Daarbij zit ook een beeld van Mercurius, waarvan ik niet heb kunnen achterhalen wie van deze beeldhouwers dat gemaakt heeft.

Mercurius Bijenkorf - Grote Markstraat
Bijenkorf - Grote Markstraat

Ook in de gevel van Peek & Cloppenburg is de staf van Mercurius te vinden.

Mercurius Peek en Cloppenburg - Grote Markstraat
Peek en Cloppenburg - Grote Markstraat

In de 20er jaren van de vorige eeuw is aan de Passage een nieuwe arm gebouwd. Bij de ingang van deze arm waken twee symbolische figuren, waarin we in een daarvan weer Mercurius herkennen.

Passage - Hofweg
Passage - Hofweg

De gevel van Vlamingstraat 35 is ontworpen door architect W.B. van Liefland. De opdrachtgever was Julius Lutkemeijer, eigenaar van een damesmodezaak. Deze Mercurius is helaas door de tand des tijds aangetast.

Vlamingstraat 35
Vlamingstraat 35

In de gevel van Venestraat 15 zijn zelfs drie Mercuriussymbolen te vinden: staf, kop van de god en een gevleugeld wiel. Ze verwijzen ongetwijfeld naar de eerste gebruikers van het pand, alleen is niet meer bekend wat voor bedrijf dat was.

Venestraat 15
Venestraat 15

De symbolen van Mercurius doen het ook erg mooi in een tegeltableau. Zoals te zien is aan het prachtige Art Nouveau pand op de hoek van de Laan van Meerdervoort – Waldeck Pyrmontkade.

Hoek Waldeck Pyrmontkade - Laan van Meerdervoort
Hoek Waldeck Pyrmontkade - Laan van Meerdervoort

Kantoor

Aan het Noordeinde 43 staat een gebouw met de naam Mercurius. Het is ontworpen door de architecten Hoek & Wouters en is in 1900 gerealiseerd. Het was het eerste bouwwerk dat speciaal voor kantoorwerk werd gebouwd. 

Gebouw Mercurius Noordeinde
Gebouw Mercurius Noordeinde

Overheidsgebouwen

Wat moet de overheid met de god van de handel? Het huidige Ministerie van Economische Zaken heette in het verleden Ministerie van Landbouw, Nijverheid en Handel. En dus is het logisch dat aan het gebouw waar dit ministerie in 1917 introk ook een Mercurius is aangebracht.

Bezuidenhoutseweg 30
Bezuidenhoutseweg 30 - beeld S.J. Tempelman

Als we nu bellen of een brief versturen, worden we bediend door commerciële bedrijven. Maar ooit hadden we het Staatsbedrijf der Posterijen, Telegrafie en Telefonie oftewel de PTT. In 1923 betrok de PTT een nieuw hoofdkantoor aan de Kortenaerkade, architect G.C. Bremer. Beeldhouwer Van Lunteren mocht de beeldhouwwerken maken.
Ieder beeld is een symbool. Van links naar rechts: Arbeid (symbool: de hamer), Wetenschap (symbool: de uil), Handel (symbool: de Mercuriusstaf) en Industrie (symbool: locomotief).

Kortenaerkade vml PTT Hoofdkantoor
Kortenaerkade vml PTT Hoofdkantoor
vml Postkantoor - Kerkplein
vml Postkantoor - Kerkplein

Aan het Kerkplein had de PTT het Haagse hoofdpostkantoor en de telefooncentrale. Daar geen Mercurius met een staf, alleen met heel subtiele vleugels aan de hielen van deze atletische figuur.

vml Postkantoor - Kerkplein
vml Postkantoor - Kerkplein

Aan de Kneuterdijk staat het gebouw waar nu de Raad van de Rechtspraak in zit. Het is in de 20-er jaren van de vorige eeuw gebouwd voor de Nederlandse Handelsmaatschappij.

Kneuterdijk Raad voor de Rechtspraak
Kneuterdijk Raad voor de Rechtspraak

Ik laat je dit soort leuke en interessante details zien tijdens mijn stadswandelingen en fietstours.

Vind je dit een leuk artikel, deel het via:

Deel op email
Deel op facebook
Deel op whatsapp
Deel op linkedin
Deel op twitter

3 gedachtes op “Mercurius – God van de handel”

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Scroll naar top